Tijdelijk Anders Bestemmen
27-06-2011 • 627 keer gelezen
De ruimtelijke ordening van Nederland is grotendeels afgestemd op ontwikkelingen voor onbepaalde tijd. In de praktijk komt het er ook op neer dat gebouwen worden gebouwd en gebieden worden bestemd voor meerdere tientallen jaren. Maar de wereld verandert: een onzekere toekomst door een financiele crisis, stijgende energieprijzen, klimaatonzekerheden en een veranderende demografie. Er zijn hierdoor in Nederland vele gebieden, terreinen en gebouwen die onbenut blijven en wachtend op hun onzekere eindbestemming zich goed lenen voor een tijdelijke bestemming.
Er zijn een aantal van deze situaties te onderscheiden. Zo zijn er gebieden in afwachting van een gepland maar stagnerend project, gebieden in strategisch bezit (zoals reserveringen voor toekomstige uitbreidingen van bedrijven of havens), leegstaande terreinen en (kantoor)gebouwen in afwachting van een koper of ontwikkelaar, gebieden met een planologisch slot (zoals waterveiligheidsprogramma's als overloopgebieden en ruimte reserveringen voor stedelijke uitbreidingsplannen of de aanleg van een snelweg, gebieden met onzekere toekomst en gebieden waar meervoudig ruimtegebruik mogelijk is.
Goede voorbeelden van dergelijke locaties zijn te vinden op de website waarop vele (tijdelijk) braakliggende gronden in Amsterdam en Zaanstad zijn aangegeven.
Veel van deze leegstaande gebieden en gebouwen lenen zich voor diverse vormen van tijdelijke bestemming. De gronden of gebouwen zijn vaak relatief goedkoop beschikbaar wat activiteiten van een tijdelijke aard of experimenten mogelijk maakt. Degene die de grond beschikbaar stelt ontvangt een weliswaar een kleine huur, maar bij leegstand helemaal niets en daarnaast bespaart deze beheerskosten. En in sommige gevallen zorgt een tijdelijke bestemming voor toevoeging van kwaliteit en verhoging van de veiligheid van het gebied of kan het zelfs worden ingezet voor strategische doelen als het op de kaart zetten van een gebied, sociale verrijking of behoud van areaal.
Bij tijdelijke bestemmingen valt te denken aan tijdelijke tuinen en tijdelijk groen (stadstuinen, kwekerijen, stadslandbouw, tijdelijke natuur), tijdelijke energieopwekking (windmolens), tijdelijk wonen (studentenhuisvesting, waterwoningen), tijdelijke cultuur (festivals, skatebanen, kunst), tijdelijke recreatie (stadsstrandjes) en tijdelijke commercie (horeca, tijdelijke werkplekken).
Juist nu de vastgoedmarkt (deels) op slot zit zal onze maatschappij zal zich meer moeten instellen op flexibel ruimte gebruik. Er zijn nog veel obstakels op juridisch, economisch en bestuurlijk vlak. Ook vraagt het om andere architectuur en bouwkundige oplossingen. Maar er zijn reeds goede voorbeelden en langzaam maar zeker komen er ook binnen de wetgeving van de ruimtelijke ordening meer mogelijkheden voor tijdelijke bestemming. Als ook de bewustwording van het nut en de noodzaak binnen de politiek en onder de grond- en gebouweigenaren groeit kunnen we onze schaarse en kostbare grond beter benutten maar ook veel spannende sociale, recreatieve, culturele en economische ontwikkelingen verwachten.
Er zijn een aantal van deze situaties te onderscheiden. Zo zijn er gebieden in afwachting van een gepland maar stagnerend project, gebieden in strategisch bezit (zoals reserveringen voor toekomstige uitbreidingen van bedrijven of havens), leegstaande terreinen en (kantoor)gebouwen in afwachting van een koper of ontwikkelaar, gebieden met een planologisch slot (zoals waterveiligheidsprogramma's als overloopgebieden en ruimte reserveringen voor stedelijke uitbreidingsplannen of de aanleg van een snelweg, gebieden met onzekere toekomst en gebieden waar meervoudig ruimtegebruik mogelijk is.
Goede voorbeelden van dergelijke locaties zijn te vinden op de website waarop vele (tijdelijk) braakliggende gronden in Amsterdam en Zaanstad zijn aangegeven.
Veel van deze leegstaande gebieden en gebouwen lenen zich voor diverse vormen van tijdelijke bestemming. De gronden of gebouwen zijn vaak relatief goedkoop beschikbaar wat activiteiten van een tijdelijke aard of experimenten mogelijk maakt. Degene die de grond beschikbaar stelt ontvangt een weliswaar een kleine huur, maar bij leegstand helemaal niets en daarnaast bespaart deze beheerskosten. En in sommige gevallen zorgt een tijdelijke bestemming voor toevoeging van kwaliteit en verhoging van de veiligheid van het gebied of kan het zelfs worden ingezet voor strategische doelen als het op de kaart zetten van een gebied, sociale verrijking of behoud van areaal.
Bij tijdelijke bestemmingen valt te denken aan tijdelijke tuinen en tijdelijk groen (stadstuinen, kwekerijen, stadslandbouw, tijdelijke natuur), tijdelijke energieopwekking (windmolens), tijdelijk wonen (studentenhuisvesting, waterwoningen), tijdelijke cultuur (festivals, skatebanen, kunst), tijdelijke recreatie (stadsstrandjes) en tijdelijke commercie (horeca, tijdelijke werkplekken).
Juist nu de vastgoedmarkt (deels) op slot zit zal onze maatschappij zal zich meer moeten instellen op flexibel ruimte gebruik. Er zijn nog veel obstakels op juridisch, economisch en bestuurlijk vlak. Ook vraagt het om andere architectuur en bouwkundige oplossingen. Maar er zijn reeds goede voorbeelden en langzaam maar zeker komen er ook binnen de wetgeving van de ruimtelijke ordening meer mogelijkheden voor tijdelijke bestemming. Als ook de bewustwording van het nut en de noodzaak binnen de politiek en onder de grond- en gebouweigenaren groeit kunnen we onze schaarse en kostbare grond beter benutten maar ook veel spannende sociale, recreatieve, culturele en economische ontwikkelingen verwachten.
Dit artikel is naar aanleiding van deelname aan de manifestatie Tijdelijk Anders Bestemmen op 23 juni 2011 en het inspiratieboekje Tijdelijk Anders Bestemmen, een initiatief van Rijkswaterstaat, InnovatieNetwerk, Deltares en CURNET.
